LỊCH SỬ VỀ BIA HƠI HÀ NỘI
Bia Hơi Hà Nội vẫn luôn là thức uống được ưa chuộng trong những thập kỷ qua
Giữa muôn nẻo âm thanh rộn ràng của phố phường Hà Nội, có một âm thanh rất riêng đã len lỏi và neo đậu trong ký ức của nhiều thế hệ người dân – đó là tiếng rót bia sủi bọt, tiếng cụng cốc lanh canh, tiếng hò reo “dzô dzô” vang lên giữa những quán bia vỉa hè. Đằng sau những âm thanh quen thuộc ấy là một thức uống tưởng chừng giản dị, nhưng lại mang trong mình cả một câu chuyện dài: câu chuyện về bia hơi Hà Nội.
Bia hơi xuất hiện ở Việt Nam vào khoảng giữa thế kỷ XX, thời điểm đất nước còn mang đậm dấu ấn thuộc địa. Trước đó, bia vốn là một loại đồ uống khá xa lạ và đắt đỏ, chỉ xuất hiện trong những nhà hàng kiểu Tây phục vụ tầng lớp thượng lưu người Pháp hoặc người Việt giàu có. Tuy nhiên, năm 1890, nhà máy bia đầu tiên ở Hà Nội được người Pháp xây dựng tại số 183 phố Hoàng Hoa Thám (khi đó là làng Hà Nội, ngoại ô thành phố). Đây chính là tiền thân của Nhà máy Bia Hà Nội sau này – nơi khai sinh ra dòng bia hơi trứ danh.
Năm 1890, nhà máy bia đầu tiên ở Hà Nội được người Pháp xây dựng tại số 183 phố Hoàng Hoa Thám
Ban đầu, nhà máy chủ yếu sản xuất bia chai và bia đen phục vụ lính Pháp và các công chức, nhưng sau năm 1954, khi đất nước bước vào thời kỳ khôi phục sau chiến tranh, nhu cầu về một loại bia rẻ, nhẹ, dễ uống, phù hợp với điều kiện kinh tế của đại đa số người dân đã xuất hiện. Những kỹ sư và công nhân của Nhà máy Bia Hà Nội khi ấy đã nghiên cứu để tạo ra một loại bia có nồng độ cồn thấp, lên men nhanh, sản xuất mỗi ngày và phân phối trong ngày – đó chính là bia hơi.
Bia hơi ra đời như một giải pháp sáng tạo của thời kỳ bao cấp. Nó không cần lên men dài ngày trong thùng kín như bia chai hay bia lon, mà chỉ cần lên men ngắn, rồi được vận chuyển bằng xe bồn hoặc các thùng inox tới các điểm bán và rót trực tiếp vào cốc cho khách. Chính vì không qua công đoạn tiệt trùng hay đóng chai, bia hơi phải uống trong ngày để giữ độ tươi mát, nếu để qua ngày sẽ nhanh chóng mất vị và hỏng. Điều này khiến bia hơi mang một đặc điểm rất riêng: tươi – nhẹ – nhanh – rẻ.
Từ cuối những năm 1960 sang thập niên 1970, bia hơi bắt đầu len lỏi vào đời sống phố phường. Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn, bia hơi trở thành một món “xa xỉ vừa tầm” cho những cuộc gặp gỡ, liên hoan nhỏ. Những quán bia hơi bình dân bắt đầu mọc lên, với hình ảnh quen thuộc là những dãy bàn gỗ thấp, ghế nhựa xanh đỏ, thùng bia inox dựng ở góc quán, và đặc biệt là những chiếc cốc vại thủy tinh dày cộp, mát lạnh. Bia hơi nhanh chóng được lòng người dân vì giá rẻ hơn nhiều so với bia chai, vị lại thanh nhẹ, dễ uống, hợp với thời tiết nóng ẩm của miền Bắc.
Thập niên 1980 – thời kỳ bao cấp, bia hơi gần như trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống xã hội. Khi ấy, để được uống bia, người dân phải xếp hàng, mua bằng tem phiếu. Một vại bia hơi không chỉ là thức uống giải khát, mà còn là phần thưởng quý giá trong những ngày lao động vất vả. Những hình ảnh quen thuộc như các công nhân, viên chức, sinh viên tụ tập bên quán bia vỉa hè sau giờ làm, cùng cụng cốc, ăn lạc rang, nem chua… đã trở thành một nét sinh hoạt rất Hà Nội.
Bước sang thời kỳ Đổi mới năm 1986, nền kinh tế thị trường bắt đầu mở cửa, bia hơi Hà Nội cũng chuyển mình. Nhà máy Bia Hà Nội (Habeco) mở rộng quy mô sản xuất, hiện đại hóa dây chuyền, tăng công suất để đáp ứng nhu cầu ngày một lớn. Bia hơi không còn là thứ đồ uống phải xếp hàng chờ đợi, mà trở thành thức uống quen thuộc, phổ biến khắp phố phường. Lúc này, bia hơi không chỉ hiện diện trong những quán vỉa hè nhỏ, mà còn có mặt trong các nhà hàng lớn, khách sạn, trở thành một sản phẩm đặc trưng của thủ đô.
Từ những năm 1990 tới đầu 2000, bia hơi Hà Nội gần như đạt tới đỉnh cao phổ biến. Khắp các tuyến phố, đâu đâu cũng có biển hiệu “Bia hơi Hà Nội”, từ trung tâm tới ngoại ô. Mỗi buổi trưa, dòng người đổ về các quán bia đông nghịt, tiếng cụng cốc rôm rả, tiếng trò chuyện, tiếng quạt trần quay vù vù, tạo nên một không gian rất đặc trưng. Với mức giá rẻ, chỉ vài nghìn đồng một vại, bia hơi trở thành thức uống “quốc dân”, góp phần định hình một nét văn hoá ẩm thực – xã hội đặc sắc của người Hà Nội: uống bia không chỉ để giải khát, mà để trò chuyện, để gắn kết, để sẻ chia.
Tuy nhiên, bước vào giai đoạn hiện đại hoá mạnh mẽ từ sau năm 2010, bia hơi Hà Nội bắt đầu đối mặt với nhiều thách thức. Sự xuất hiện của vô số thương hiệu bia công nghiệp trong và ngoài nước, cùng với xu hướng tiêu dùng mới, khiến người trẻ dần chuyển sang các loại bia lon, bia chai, bia thủ công với hình ảnh thời thượng hơn. Các quán bia hơi truyền thống vỉa hè dần thưa vắng, nhường chỗ cho các nhà hàng, quán pub hiện đại. Dẫu vậy, vẫn còn rất nhiều người gắn bó và trung thành với bia hơi, xem nó như một phần ký ức không thể thay thế.
Ngày nay, bia hơi Hà Nội không còn giữ vị thế áp đảo như vài thập niên trước, nhưng vẫn hiện diện như một biểu tượng văn hóa. Du khách nước ngoài tới Hà Nội thường háo hức tìm đến các quán bia hơi nổi tiếng để trải nghiệm không khí nhộn nhịp đặc trưng. Những hình ảnh như thùng bia inox, cốc vại dày cộp, đĩa lạc rang, đĩa nem chua… vẫn còn đó, như những mảnh ghép làm nên bản sắc phố phường. Và với nhiều người dân thủ đô, một buổi chiều mùa hạ ngồi bên vỉa hè, nâng cốc bia hơi mát lạnh, vẫn là một thú vui giản dị nhưng đậm chất Hà Nội.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày vại bia hơi đầu tiên được rót ra từ thùng inox ở một góc phố, bia hơi Hà Nội vẫn bền bỉ tồn tại, như một phần không thể thiếu của nhịp sống thành phố. Nó không chỉ là một sản phẩm đồ uống, mà là chứng nhân cho những đổi thay, là sợi dây gắn kết bao thế hệ người Hà Nội, là một lát cắt của lịch sử đô thị vừa sôi động vừa thâm trầm. Trong vô vàn những xu hướng mới đến rồi đi, bia hơi vẫn ở lại, như một lời nhắc rằng giữa những xô bồ hiện đại, Hà Nội vẫn có một chốn quen thuộc để người ta sống chậm lại, cụng một vại bia và mỉm cười với nhau như những người bạn cũ.
